تون‌کوین (Toncoin) یا گرام (Gram) چیست؟
در سال ۲۰۱۸، پیام‌رسان تلگرام یک وایت‌پیپر برای بلاک‌چینی لایه اول به نام «شبکه باز تلگرام» (Telegram Open Network) منتشر کرد.
ارز دیجیتال این پروژه که «گرام» (Gram) نام داشت، برای پرداخت کارمزد تراکنش‌ها، تسویه پرداخت‌ها و اعتبارسنجی تراکنش‌های شبکه طراحی شده بود.
راه‌اندازی این پروژه تیتر اول رسانه‌ها شد؛ چرا که در سال ۲۰۱۸ با جمع‌آوری رقم سرسام‌آور ۱.۷ میلیارد دلار در عرضه اولیه توکن (ICO)، رکوردها را شکست. این دومین ICO بزرگ تاریخ پس از ایاس (EOS) بود که ۴ میلیارد دلار جمع‌آوری کرده بود. اما دو سال بعد، تلگرام پروژه را رها کرد. چه اتفاقی افتاد؟
مشکلات نظارتی و قانونی
این پروژه که ایده برادران نیکلای و پاول دورف بود، پروتکلی مبتنی بر «اثبات سهام» (Proof of Stake) است که از فناوری شاردینگ (Sharding) برای حل برخی معضلات مقیاس‌پذیری موجود در پروژه‌هایی مانند بیت‌کوین بهره می‌برد.
TON مانند همتایان هم‌دوره خود در تلاش بود مجموعه‌ای از خدمات غیرمتمرکز را ایجاد کند؛ از جمله فضای ذخیره‌سازی غیرمتمرکز، سیستم نام دامنه (DNS)، شبکه حفظ حریم خصوصی، پرداخت‌های آنی و پردازش سریع تراکنش‌ها.
برادران دورف و تیم فنی تلگرام پروژه را به آستانه تکمیل رسانده بودند، اما ناگهان کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) وارد عمل شد.
با وجود اینکه تلگرام در فرآیند عرضه توکن با رگولاتورهای آمریکایی همکاری کرده بود، SEC سرمایه‌گذاران پروژه را در نقش متعهد پذیره‌نویسی (Underwriter) دید و عرضه گرام توسط تلگرام را توزیع ثبت‌نشده اوراق بهادار تلقی کرد.
تلگرام تلاش کرد با این حکم مقابله کند، اما در سال ۲۰۲۰ پاول دورف اعلام کرد که همکاری تلگرام در توسعه این پروژه متوقف می‌شود و بازپرداخت مبالغ سرمایه‌گذاران آغاز شد. دقیقاً در همین نقطه بود که جامعه کاربری وارد میدان شد.
کد TON منبع‌باز (Open-Source) و در گیت‌هاب در دسترس بود، که این امر به هر کسی اجازه مشارکت در توسعه‌اش را می‌داد. گروهی از توسعه‌دهندگان جامعه تصمیم گرفتند کار را از همان‌جا که تلگرام رها کرده بود ادامه دهند و قابلیت‌های جدیدی برای TON خلق کنند. شبکه فعلی توسط آناتولی ماکوسوف (توسعه‌دهنده نرم‌افزار) و کیریل املیاننکو (برنامه‌نویس و دارنده مدرک دکترای فیزیک و ریاضیات) راه‌اندازی و توسعه داده شد.
استخراج تون‌کوین به پایان رسید
امروز ماینرها آخرین توکن #Toncoin را از قراردادهای هوشمند PoW Giver استخراج کردند که این امر نشان‌دهنده پایان مرحله توزیع اولیه توکن است.
«بنیاد تون» (TON Foundation)، گروهی غیرتجاری از حامیان، نام پروژه را به «The Open Network» (شبکه باز) تغییر داد تا مخفف TON همچنان حفظ شود، و اکنون مدیریت تون‌کوین را بر عهده دارد.
این شبکه چگونه کار می‌کند؟
تون‌کوین ارز دیجیتال بومی شبکه TON است. از آن برای امور شبکه، انجام تراکنش‌ها و بازی‌ها یا دارایی‌های کلکسیونی (NFT) ساخته‌شده روی TON استفاده می‌شود.
همچنین TON دارای کیف‌پولی است که امکان انتقال رمزارز بدون کارمزد را به سایر کاربران تلگرام فراهم می‌کند؛ این کیف‌پول مسیر اصلی تعامل کاربران با مینی‌اپلیکیشن‌های تلگرام (Telegram Mini Apps) است؛ اکوسیستمی مبتنی بر جاوااسکریپت که به کسب‌وکارها اجازه می‌دهد تجربه‌های مختلفی را درون پیام‌رسان خلق کنند.
خدمات دیگری نیز روی TON وجود دارد، از جمله:
- TON Storage: فضای ذخیره‌سازی غیرمتمرکز
- TON Proxy: سرویس وی‌پی‌ان غیرمتمرکز
- سیستم نام‌گذاری TON (TON DNS)
کاربران برای پرداخت هزینه این خدمات عمدتاً از تون‌کوین استفاده می‌کنند. این شبکه دارای اپ‌استور اختصاصی خود است که در زمان نگارش این متن بیش از ۵۰۰ اپلیکیشن فعال روی آن مستقر هستند و از این ارز دیجیتال استفاده می‌کنند.
شبکه TON از مکانیسم اجماع اثبات سهام مبتنی بر شاردینگ استفاده می‌کند؛ یعنی می‌تواند تراکنش‌ها را به صورت موازی پردازش کند که این امر سرعت تراکنش‌ها را به شدت افزایش می‌دهد. در سال ۲۰۲۱، این شبکه رکوردی با قابلیت پردازش ۵۵,۰۰۰ تراکنش در ثانیه به ثبت رساند. بنیاد ادعا می‌کند این شبکه توانایی پردازش میلیون‌ها تراکنش را دارد.
توکنومیک (اقتصاد توکن)
تون‌کوین سقف عرضه ۵ میلیارد واحدی دارد و در زمان نگارش این متن، ۳.۴ میلیارد TON در گردش است. اعتبارسنج‌ها (Validators) برای حفظ امنیت و کارایی شبکه پاداش‌هایی به صورت TON دریافت می‌کنند و بنیاد نرخ تورم سالانه ۰.۶ درصدی را برای آن لحاظ کرده است.
علاوه بر اینکه تون‌کوین ارز مورد نیاز برای سرویس‌های تلگرام است، برای تعیین مسیر آینده شبکه نیز به کار می‌رود. پروژه The Open Network یک سازمان خودگردان غیرمتمرکز (DAO) است، بنابراین کاربرانی که توکن بومی این بلاک‌چین را در اختیار دارند می‌توانند درباره هرگونه پیشنهاد تغییر در بلاک‌چین یا اکوسیستم رأی دهند.
نقشه راه
بر اساس گزارش توسعه‌دهندگان TON در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۳، این شبکه با افزایش فعالیت توسعه‌دهندگان روبه‌رو بوده، در حالی که در جریان «زمستان کریپتو» فعالیت بسیاری از پروژه‌های دیگر راکد مانده بود.
فعالیت توسعه شبکه TON رشد سالانه ۱۰۲ درصدی را تجربه کرده است. تا پایان ماه ژوئن، تعداد توسعه‌دهندگان به ۹,۱۳۴ نفر رسید که نشان‌دهنده رشد ۶.۵۶ درصدی نسبت به رقم ۸,۵۷۲ نفر در آوریل بود. استراتژی TON این بوده که از جامعه بزرگ کاربران تلگرام برای جذب پروژه‌ها به ساخت برنامه و نهایتاً استفاده از تون‌کوین بهره ببرد.
به عنوان نمونه، بازی نقش‌آفرینی آنلاین Tap Fantasy در اوت ۲۰۲۳ از زنجیره بایننس (BNB Chain) به شبکه TON مهاجرت کرد تا از مزیت یکپارچگی این پروژه با ۷۰۰ میلیون کاربر فعال ماهانه تلگرام استفاده کند.
اصلاحیه (۱۸ سپتامبر ۲۰۲۳):
در نسخه قبلی این مقاله ذکر شده بود که تون‌کوین با الگوریتم اجماع «اثبات کار» (PoW) تولید شده و سپس در ژوئن ۲۰۲۲ به «اثبات سهام» تغییر یافته است. در حقیقت، TON همواره پروتکلی بر پایه اثبات سهام بوده است. استخراج اولیه صرفاً از طریق قراردادهای هوشمندی صورت می‌گرفت که عملکرد یک پروتکل PoW را شبیه‌سازی می‌کردند.
همچنین در نسخه قبلی عنوان شده بود که ایده تون‌کوین متعلق به تلگرام بوده است. این موضوع نادرست است؛ هرچند تلگرام نقش اولیه‌ای در ساخت زیرساخت‌های TON ایفا کرد، اما هرگز در ساخت خودِ «تون‌کوین» نقشی نداشت. آنچه تلگرام خلق کرد توکن «گرام» (Gram) بود، نه «تون‌کوین».
