سولانا (Solana) چیست؟
به طور خلاصه:
- سولانا یک بلاک‌چین طراحی‌شده برای پشتیبانی از برنامه‌های غیرمتمرکز (dapps) با مقیاس‌پذیری بسیار بالا است.
- این پلتفرم ادعای حداکثر توان پردازشی بیش از ۵۰,۰۰۰ تراکنش در ثانیه (TPS) و زمان ایجاد بلاک تا حد اندکِ ۴۰۰ میلی‌ثانیه را دارد.
- برنامه‌های غیرمتمرکز یا دپ‌ها (dapps)، به طور گسترده به عنوان یکی از مهم‌ترین کاربردهای فناوری بلاک‌چین شناخته می‌شوند.
طی چند سال گذشته، دپ‌ها رشد جهش‌گونه‌ای را تجربه کرده‌اند؛ به طوری که توسعه‌دهندگان، همه چیز — از بازی‌ها گرفته تا پلتفرم‌های امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) — را بر بستر بلاک‌چین راه‌اندازی کرده‌اند و این امر با استقبال چشمگیر کاربران همراه بوده است.
اما مشکلی وجود دارد: اکثریت قریب به اتفاق این برنامه‌ها بر روی اتریوم اجرا می‌شوند؛ شبکه‌ای که برای همگام شدن با این تقاضای مهارنشدنی با دشواری مواجه شده و این امر منجر به ازدحام شبکه و افزایش سرسام‌آور کارمزد تراکنش‌ها شده است.
اکنون پلتفرم بلاک‌چینی سولانا، که ریشه‌های شکل‌گیری آن به سال ۲۰۱۷ بازمی‌گردد، در تلاش است تا وارد میدان شود و در جایی که اتریوم دست‌وپنجه نرم می‌کند، به موفقیت دست یابد.
سولانا چیست؟
سولانا یک پروژه بلاک‌چینی منبع‌باز و پیشرفته است که قصد دارد با بهره‌گیری از چندین نوآوری فناورانه بنیادین، زیرساخت نسل بعدی برنامه‌های غیرمتمرکز را فراهم سازد.
تمرکز این پروژه بر ارائه پلتفرمی با مقیاس‌پذیری بالا، امنیت مناسب و حداکثر تمرکززدایی است که بتواند بدون افت توان عملیاتی، از هزاران نود (گره) پشتیبانی کند؛ امری که به پشت سر گذاشتن برخی از چالش‌های پیش‌روی سیستم‌های رقیب کمک می‌کند.
سولانا در سال ۲۰۱۷ و در دوران رونق عرضه‌های اولیه کوین (ICO) تأسیس شد و طی دوره‌های مختلف فروش خصوصی و عمومی توانست بیش از ۲۵ میلیون دلار جذب سرمایه کند. شبکه اصلی (Mainnet) این پلتفرم در مارس ۲۰۲۰ راه‌اندازی شد، هرچند همچنان در قالب نسخه بتا فعالیت می‌کند.
سولانا چگونه کار می‌کند؟
یکی از ویژگی‌های متمایزکننده کلیدی سولانا، سازوکار اجماع اثبات سهام (PoS) آن است که به واسطه سامانه‌ای موسوم به «اجماع تاور» (Tower Consensus یا Tower BFT) تقویت می‌شود. این سامانه نوعی دگرگون‌شده از سیستم تحمل خطای بیزانس کاربردی (PBFT) است که به شبکه‌های توزیع‌شده اجازه می‌دهد علیرغم حملات نودهای مخرب، به اجماع برسند.
پیاده‌سازی PBFT در سولانا از طریق پروتکل نوآورانه دومی به نام اثبات تاریخچه (Proof of History یا PoH)، یک منبع زمانی مشترک و سراسری را در سراسر بلاک‌چین حاکم می‌کند. این مکانیزم در اصل وقایع‌نگاری رویدادهای پیشین روی بلاک‌چین را فراهم می‌آورد و تضمین می‌کند که سندی معتبر و دائمی از اینکه چه اتفاقی در چه زمانی رخ داده، ثبت شده است.
اجماع تاور با بهره‌گیری از این ساعت همگام‌سازی‌شده، توان پردازشی مورد نیاز برای تأیید تراکنش‌ها را کاهش می‌دهد؛ زیرا دیگر نیازی به محاسبه مهر زمانی (timestamp) تراکنش‌های قبلی نیست. این ویژگی به سولانا کمک می‌کند تا به ظرفیت پردازشی دست یابد که بیشتر رقبا را به حاشیه می‌راند (توضیحات بیشتر در ادامه).
فراتر از این، سولانا میزبان چندین نوآوری دیگر است که وجه تمایز آن با رقبا محسوب می‌شوند. از جمله این موارد، فناوری پردازش موازی تراکنش‌ها معروف به سی‌لول (Sealevel) است. این قابلیت، یک محیط اجرای موازی قراردادهای هوشمند را فراهم می‌کند که منابع را بهینه‌سازی کرده و تضمین می‌کند سولانا بتواند به صورت افقی در پردازنده‌های گرافیکی (GPU) و دیسک‌های SSD مقیاس‌پذیر شود؛ امری که به شبکه برای پاسخ‌گویی به تقاضاها یاری می‌رساند.
سولانا همچنین سیستم مم‌پول (Mempool – حوضچه تراکنش‌های در انتظار) مورد استفاده در سایر پلتفرم‌ها را به کلی کنار گذاشته و در عوض، تراکنش‌ها را حتی پیش از نهایی شدن دسته قبلی تراکنش‌ها، برای اعتبارسنج‌ها (Validators) ارسال می‌کند. این رویکرد به حداکثر رساندن سرعت تأیید و افزایش شمار تراکنش‌های قابل مدیریت هم به صورت همزمان و هم موازی کمک می‌کند. این فناوری به نام «گلف استریم» (Gulf Stream) شناخته می‌شود.
ویژگی خاص سولانا چیست؟
وقتی پای برنامه‌های غیرمتمرکز به میان می‌آید، سرعت حرف اول را می‌زند.
کندی شبکه همواره معضلی مداوم برای شبکه اتریوم بوده و همین مسئله راه را برای پیدایش راه‌حل‌های لایه دوم متعدد هموار کرده است.
دلیل بنیادین وجودیِ سولانا، رسیدگی دقیق به همین چالش است. بر اساس وایت‌پیپر پروژه، این شبکه از نظر تئوری قادر است در اوج بار کاری تا ۷۱۰,۰۰۰ تراکنش در ثانیه (TPS) را پردازش کند که آن را به سریع‌ترین بلاک‌چین فعال فعلی تبدیل می‌کند.
در عمل و سناریوهای واقعی، سولانا در حال حاضر میانگین ۴,۰۰۰ تراکنش در ثانیه را ثبت می‌کند، اما گزارش شده که در زمان تست‌ها به رکورد ۵۰,۰۰۰ تراکنش در ثانیه نیز رسیده است.
برای مقایسه: این توان عملیاتی نزدیک به ۱,۰۰۰ برابر سریع‌تر از بیت‌کوین (حداکثر ظرفیت تقریبی ۵ تا ۷ تراکنش در ثانیه) و بیش از ۳,۰۰۰ برابر سریع‌تر از اتریوم (حداکثر ظرفیت تقریبی ۱۵ تراکنش در ثانیه) است.
علاوه بر این، سولانا مدعی زمان میانگین تشکیل بلاک (که به آن Slot Time گفته می‌شود) بین ۴۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌ثانیه و میانگین کارمزد ۰.۰۰۰۰۰۵ واحد SOL (معادل کسری ناچیز از یک سنت) است. ترکیب این عوامل با مقیاس‌پذیری چشمگیر، بستری مناسب فراهم می‌آورد تا دپ‌ها بتوانند به طور همزمان از ده‌ها هزار کاربر بدون افت توان و زیر بار رفتن سیستم میزبانی کنند.
سولانا به این سطح از مقیاس‌پذیری بدون نیاز به فناوری‌های لایه دوم یا زنجیره‌های جانبی (Off-chain) دست می‌یابد و از هیچ شکلی از شاردینگ (Sharding) — روشی که شامل تقسیم یک پایگاه‌داده بزرگ به بخش‌های کوچک‌تر و قابل‌مدیریت‌تر به نام خرده‌های داده (Shards) است — استفاده نمی‌کند. اتریوم و کاردانو دو نمونه شناخته‌شده از بلاک‌چین‌هایی هستند که برای رفع محدودیت‌های مقیاس‌پذیری و سرعت، به شاردینگ روی آورده‌اند.
بر خلاف برخی پلتفرم‌ها، هیچ حداقل مشخصی از موجودی SOL برای تبدیل شدن به اعتبارسنج شبکه سولانا و کمک به امنیت آن تعیین نشده است. این فرایند کاملاً عمومی و بدون نیاز به مجوز است، هرچند کاربران برای مشارکت نیازمند سخت‌افزار استاندارد هستند (سروری که حداقل مشخصات فنی اعلام‌شده را دارا باشد). در مجموع، این شبکه اکنون از نزدیک به ۲,۰۰۰ اعتبارسنج میزبانی می‌کند که آن را در زمره توزیع‌شده‌ترین بلاک‌چین‌ها قرار می‌دهد.
توکن SOL چیست؟
سولانا، همانند اغلب پلتفرم‌های میزبان قراردادهای هوشمند، توکن گَس (سوخت تراکنش) بومی خود با نام SOL را دارد؛ به این معنا که تمامی تراکنش‌ها و فعالیت‌های مرتبط با قراردادهای هوشمند روی بلاک‌چین سولانا، توکن SOL مصرف می‌کنند.
توکن SOL همچنین قابلیت استیکینگ (سپرده‌گذاری برای حفظ امنیت شبکه) دارد که به دارندگان آن امکان کسب پاداش می‌دهد. هرچند این قابلیت هنوز فعال نشده، اما انتظار می‌رود که توکن‌های SOL در نهایت برای رأی‌گیری و حاکمیت درون‌زنجیره‌ای (On-chain Governance) نیز کاربرد داشته باشند.
بر خلاف بیت‌کوین که سقف عرضه از پیش تعیین‌شده ۲۱ میلیون واحدی دارد، توکن SOL فاقد سقف عرضه ثابت بوده و در عوض از یک نرخ تورم برنامه‌ریزی‌شده سالانه بهره می‌برد.
توکن SOL نخستین‌بار در مارس ۲۰۲۰ در نسخه بتای شبکه اصلی سولانا عرضه شد و امروزه یکی از ۱۰ ارز دیجیتال برتر بازار بر اساس ارزش بازار به حساب می‌آید.
