آربیتروم (Arbitrum) چیست؟
شبکه اتریوم مزایای بسیار زیادی دارد؛ نامتمرکز و قابل اتکا است، از قراردادهای هوشمندی پشتیبانی می‌کند که با زبانی آشنا برای برنامه‌نویسان حوزه کریپتو نوشته شده‌اند، و میزبان یک صنعت مالی غیرمتمرکز (دی‌فای / DeFi) پویا و پررونق است.
با این حال، اتریوم شبکه‌ای کُند و استفاده از آن گران‌قیمت است؛ شرایطی که پابرجا خواهد ماند مگر اینکه کاربران به بلاک‌چین‌های دیگری (مانند سولانا، فانتوم یا اولنچ) مهاجرت کنند یا ارتقاهای برنامه‌ریزی‌شده اتریوم طی چند سال آینده سرعت کارها را بالا ببرد.
در حالی که دنیا به انتظار نشسته، راه‌حل سومی پدیدار شده است: راهکارهای مقیاس‌پذیری. این راهکارها نرم‌افزارهایی هستند که بر روی لایه پایه‌ای یک بلاک‌چین (در اینجا اتریوم) قرار می‌گیرند تا به امور سرعت ببخشند. آربیتروم یکی از همین راهکارهای مقیاس‌پذیری است که به بستری محبوب برای کاربران اتریوم جهت انجام تراکنش‌هایشان تبدیل شده است.
در تاریخ ۲۳ مارس ۲۰۲۳، آربیتروم قصد دارد توکن جدید خود یعنی ARB را ایردراپ کند تا به دارندگان آن اجازه دهد در تصمیم‌گیری‌های مربوط به این پروتکل رأی دهند. با این اقدام، آربیتروم فرایند مورد انتظارِ تبدیل شدن به یک سازمان خودگردان غیرمتمرکز (DAO) را به مرحله اجرا درمی‌آورد.
آربیتروم ارزان و سریع است و کلیه اطلاعات تراکنش‌ها را به بلاک‌چین اصلی اتریوم مخابره می‌کند. در حالی که اتریوم تنها حدود ۱۴ تراکنش در ثانیه را پردازش می‌کند، آربیتروم با سرعت ۴۰٬۰۰۰ تراکنش در ثانیه پیشتاز است. همچنین، انجام هر تراکنش روی اتریوم چندین دلار هزینه دارد، در حالی که در آربیتروم این رقم به حدود ۲ سنت کاهش می‌یابد.
علاوه بر این، آربیتروم از ماشین مجازی اتریوم (EVM) پشتیبانی می‌کند؛ بدین معنا که توسعه‌دهندگان پروژه‌های دی‌فای اتریوم می‌توانند بدون نیاز به اعمال هیچ‌گونه تغییری، برنامه‌های غیرمتمرکز (dapps) خود را با آربیتروم ادغام و هماهنگ کنند.
آربیتروم توسط شرکت Offchain Labs ساخته شده است. این شرکت در سپتامبر ۲۰۲۱ توانست در دور تأمین مالی سری B خود مبلغ ۱۲۰ میلیون دلار سرمایه جذب کند.
آربیتروم چگونه کار می‌کند؟
به زبان ساده، کاربران و قراردادهای هوشمند از طریق قرار دادن تراکنش‌ها در «صندوق ورودی» (Inbox) زنجیره، از بلاک‌چین آربیتروم می‌خواهند کاری را انجام دهد. سپس آربیتروم آن را پردازش کرده و رسید تراکنش را به عنوان خروجی ارائه می‌دهد. نحوه پردازش این تراکنش توسط آربیتروم — آنچه وضعیت زنجیره (Chain state) را تعیین می‌کند — توسط تراکنش‌های موجود در صندوق ورودی مشخص می‌شود.
در حال حاضر، آربیتروم تراکنش‌های اتریوم را از طریق روشی به نام رول‌آپ آپتیمیستیک (Optimistic Rollup / رول‌آپ خوش‌بینانه) پردازش می‌کند و پیش از گزارش دادن نتایج به اتریوم، آن‌ها را روی یک سایدچین (Sidechain) تسویه می‌کند. بیایید این سازوکار را موشکافی کنیم.
رول‌آپ آپتیمیستیک چیست؟
رول‌آپ نوعی فناوری فشرده‌سازی داده برای تراکنش‌های بلاک‌چینی است. در این روش، دسته‌هایی از تراکنش‌ها جمع‌آوری و در قالب یک تک‌تراکنش واحد «بسته‌بندی» (Roll up) می‌شوند.
مزیت این رویکرد آن است که بلاک‌چین به جای تأیید تک‌تک تراکنش‌های موجود در بسته، تنها کافی است یک تراکنش — همان بسته تجمیع‌شده — را پردازش کند. این فرآیند باعث صرفه‌جویی در زمان (چندین تراکنش هم‌زمان تأیید می‌شوند و نیازی به انتظار برای نوبت پردازش نیست) و صرفه‌جویی در هزینه (چرا که بلاک‌چین فقط کارمزد تأیید یک تراکنش را دریافت می‌کند) می‌شود.
رول‌آپ «آپتیمیستیک» یا «خوش‌بینانه»، تکنیکی خاص برای رول‌آپ تراکنش‌هاست. این راهکار برای بالا بردن سرعت، فرض را بر این می‌گذارد که تراکنش‌های موجود در بسته معتبر هستند. با این حال، اگر اعتبارسنجی به رفتاری متقلبانه مشکوک شود، امکان به چالش کشیدن تراکنش‌ها از طریق یک سازوکار حل اختلاف وجود دارد. (رول‌آپ‌های آپتیمیستیک از رول‌آپ‌های دانش صفر (ZK-rollups) مجزا هستند؛ چرا که رول‌آپ‌های ZK بدون نیاز به سازوکار حل اختلاف، تراکنش‌ها را پیش از قرار دادن در بسته اعتبارسنجی می‌کنند).
رول‌آپ‌های آپتیمیستیکِ آربیتروم روی یک سایدچین اختصاصی تسویه می‌شوند. سایدچین بلاک‌چینی است که به یک زنجیره اصلی (در اینجا اتریوم) متصل است. آربیتروم دسته‌های تراکنش را جمع‌آوری کرده، در سایدچین خود تسویه می‌کند و سپس داده‌های مربوط به تراکنش‌ها را به دفتر کل بلاک‌چین اتریوم ارسال می‌نماید.
آربیتروم عنوان می‌کند که تمام تراکنش‌های تأییدشده در این فرآیند با مهر تأیید «ضمانت انی‌ترست» (AnyTrust Guarantee) صادر می‌شوند؛ یعنی زمانی که تمام اعتبارسنج‌ها بر سر صحت تراکنش‌های موجود در یک بلوک به توافق می‌رسند. اعتبارسنج‌ها پیش از تأیید تراکنش‌ها، ارز دیجیتال اتر (ETH) را استیک (وثیقه‌گذاری) می‌کنند؛ بنابراین ریسک مالی وثیقه‌ها انگیزه‌ای برای رفتار صادقانه آن‌ها ایجاد می‌کند.
برخلاف سایر شبکه‌های رول‌آپ مانند Boba یا Loopring، آربیتروم در ابتدا فاقد توکن اختصاصی بود. شرکت Offchain Labs معتقد بود شبکه به توکن نیازی ندارد، زیرا تمام تراکنش‌های روی سایدچین با همان ETH (ارز دیجیتال بومی بلاک‌چین اتریوم) تسویه می‌شوند.
آربیتروم با پروتکل‌های دی‌فای متعددی نظیر سوشی‌سواپ (SushiSwap)، کرو (Curve) و آبرامکادابرا (Abracadabra) ادغام شده است. داده‌های وب‌سایت DeFi Llama نشان می‌دهد حدود ۲ میلیارد دلار رمزارز در قراردادهای هوشمند آربیتروم قفل شده است (TVL) که نزدیک به ۳۰ درصد آن متعلق به صرافی غیرمتمرکز SushiSwap است.
بلاک‌چین این پروژه یعنی Arbitrum One، در فاز شبکه اصلی «بتا» (Beta) قرار دارد که به توسعه‌دهندگان آربیتروم «سطوح مختلفی از کنترل روی سیستم» از جمله «امکان متوقف کردن موقت سیستم» را می‌دهد. شرکت Offchain Labs قصد دارد به محض اطمینان کامل از پایداری و استحکام پروژه، این دسترسی‌ها و کنترل‌ها را حذف کند.
نحوه استفاده از آربیتروم
شما می‌توانید از طریق اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز (مانند Aave ،1inch یا Gnosis Safe) و یا مستقیماً از طریق پل اختصاصی توکن آربیتروم (Arbitrum Bridge) از این شبکه استفاده کنید.
برای استفاده از بریج، پس از اتصال کیف پول Web3 خود، می‌توانید دارایی‌ها را به شبکه آربیتروم واریز نمایید. نهایی شدن و تسویه این واریزها حدود ۱۰ دقیقه زمان می‌برد.
البته برای این کار باید کارمزد گس اتریوم را با نرخ‌های خود اتریوم بپردازید؛ برای مثال، جهت واریز مبلغی کمتر از یک سنت ETH به آربیتروم، کیف پول متامسک کارمزد گسی معادل ۵.۴۱ دلار برآورد کرده است.
