Fetch.ai چیست؟
معرفی
فچ دات ای‌آی (Fetch.ai) یکی از ارزهای دیجیتال حوزه هوش مصنوعی است که در سال ۲۰۲۳ به شهرت و درخشش زیادی دست یافت.
در واقع، Fetch.ai یک پلتفرم بلاک‌چینی است که هوش مصنوعی را در خدمت عموم مردم قرار می‌دهد.
کاربران به کمک آن می‌توانند از خدماتی مبتنی بر هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در زندگی روزمره خود بهره‌مند شوند.
هدف پروژه Fetch.ai، امکان‌پذیر ساختن خودکارسازی تراکنش‌ها (وظایف دیجیتال) به لطف هوش مصنوعی و یادگیری ماشین است.
بدین ترتیب، کاربران با واگذاری برخی کارها و استفاده از برنامه‌های خودکار می‌توانند در زمان خود صرفه‌جویی کنند.
به عنوان مثال، Fetch.ai می‌تواند کارهای زیر را انجام دهد:
- یافتن پرواز بر اساس پارامترهای مشخص (تاریخ پرواز، بودجه و…)؛
- پیدا کردن جای پارک خالی در شهر به صورت لحظه‌ای (Real-time)؛
- رزرو میز در یک رستوران.
پروژه Fetch.ai در حال حاضر ارزش بازاری (مارکت کپ) معادل ۳.۰۴ میلیارد یورو دارد.
این رقم توکن FET را در جمع ۶۰ رمزارز برتر بازار و نزدیک به توکن سلستیا (Celestia با مارکت کپ ۱.۲ میلیارد یورو) قرار می‌دهد.
تاریخچه و تیم توسعه‌دهنده Fetch.ai
پروژه فچ توسط این افراد پایه‌گذاری شد:
- همایون شیخ (Humayun Sheikh): مدیرعامل فعلی Fetch که تجارب فراوانی در حوزه هوش مصنوعی دارد. او یکی از سرمایه‌گذاران اولیه شرکت DeepMind بود که بعدها توسط گوگل خریداری شد.
- توبی سیمپسون (Toby Simpson): مدیر ارشد فناوری (CTO) پروژه که پیش از این به عنوان مدیر نرم‌افزار در DeepMind فعالیت می‌کرد.
- توماس هاین (Thomas Hain): مدیر علمی Fetch؛ وی استاد دانشگاه شفیلد و دارنده مدرک دکترا از دانشگاه کمبریج است.
پروژه فچ در سال ۲۰۱۹ از طریق عرضه اولیه صرافی (IEO) راه‌اندازی شد.
سازوکار IEO بسیار شبیه به ICO (عرضه اولیه سکه) است که بسیاری از پروژه‌های رمزارزی انجام می‌دهند؛ تنها تفاوت این است که عرضه IEO توسط یک صرافی رمزارز مدیریت می‌شود که در این مورد صرافی بایننس بود.
این پروژه در ابتدا روی بلاک‌چین اتریوم توسعه یافت؛ بنابراین توکن FET ابتدا با استاندارد ERC-20 ایجاد شد.
سپس تیم توسعه‌دهنده شبکه اصلی (Mainnet) اختصاصی خود را در بستر اکوسیستم کازموس (Cosmos) راه‌اندازی کرد.
به عنوان یادآوری، کازموس یک شبکه لایه صفر (Layer 0) است که امکان ایجاد بلاک‌چین‌های لایه ۱ سازگار با یکدیگر را فراهم می‌کند.
با راه‌اندازی این شبکه لایه ۱، توکن FET در قالب نسخه بومی (Native) خود نیز در دسترس قرار گرفت.
در حال حاضر هر دو نسخه بومی و ERC-20 در بازار فعال هستند. هنگام خرید FET در صرافی‌ها، کاربران می‌توانند شبکه مدنظر خود و در نتیجه نوع متناظر توکن FET را انتخاب کنند. انتخاب شبکه بر میزان کارمزد تراکنش‌ها نیز تأثیرگذار است.
پروژه Fetch.ai چگونه کار می‌کند؟
پلتفرم Fetch.ai با تلفیق فناوری بلاک‌چین، هوش مصنوعی (AI) و عوامل خودمختار (Autonomous Agents)، فرایندهای پیچیده را خودکار و بهینه‌سازی می‌کند.
این پلتفرم به نرم‌افزارهای خودگردان اجازه می‌دهد تا در یک محیط غیرمتمرکز به عنوان نماینده و از جانب کاربران خود (اعم از انسان‌ها، دستگاه‌ها یا ارائه‌دهندگان خدمات) عمل کنند.
این عامل‌ها برای انجام وظایفی چون بهینه‌سازی مصرف انرژی، حمل‌ونقل هوشمند و لجستیک با یکدیگر تعامل دارند.
شبکه Fetch.ai از توکن اختصاصی خود، یعنی FET، برای تسهیل تراکنش‌ها و تعاملات میان این عامل‌های خودمختار روی پلتفرم استفاده می‌کند.
عامل خودمختار (Autonomous Agent) چیست؟
اصطلاح AEA مخفف «عامل اقتصادی خودمختار» (Autonomous Economic Agent) است.
بر اساس تعریف ارائه‌شده در وب‌سایت فچ، عامل‌های هوشمند عبارت‌اند از: «موجودیت‌های نرم‌افزاری که مجموعه‌ای از عملیات را از طرف یک کاربر یا برنامه‌ای دیگر، همراه با سطحی از استقلال انجام می‌دهند و در این مسیر، از شناخت اهداف یا خواسته‌های کاربر بهره می‌گیرند.»
به زبان ساده، یک عامل خودمختار در فچ، ابزاری مبتنی بر هوش مصنوعی است که توانایی تصمیم‌گیری مستقل دارد.
این عامل می‌تواند وظایف را انجام دهد و مشکلات را به صورت خودکار — یعنی بدون نیاز به دخالت انسان — حل‌وفصل کند. همچنین می‌تواند به طور لحظه‌ای با محیط پیرامون خود ارتباط برقرار نماید.
یک عامل خودمختار از سه بخش اساسی تشکیل شده است:
- مجموعه‌ای از منابع (Resources): که در اختیار عامل قرار دارد؛ از قبیل مهارت‌ها، قراردادها، پروتکل‌ها یا اتصالات ارتباطی. عامل این منابع را در قالب کد اجرا می‌کند.
- محیط اجرا (Runtime): با تکیه بر منابع، اطلاعات مفید را جمع‌آوری و کدهای مربوط به آن‌ها را پیاده می‌کند. این اقدامات می‌توانند در قالب وظایف، رویدادهای زمان‌بندی‌شده یا پیام‌ها ظاهر شوند.
- کیف پول (Wallet): ساختاری داده‌ای حاوی کلیدهای خصوصی عامل خودمختار که به آن اجازه می‌دهد تراکنش‌ها را به شکل دیجیتال در دفاتر کل توزیع‌شده امضا کند.
۴ لایه اصلی معماری Fetch.ai
پروژه Fetch.ai بر پایه ۴ لایه اصلی بنا شده است:
- عامل‌های هوش مصنوعی (AI Agents)
- ایجنت‌ورس (Agentverse)
- موتور هوش مصنوعی (AI Engine)
- شبکه فچ (Fetch Network)
در ادامه نقش هر یک از این چهار لایه را به اختصار مرور می‌کنیم:
۱. عامل‌های هوش مصنوعی (AI Agents)
این‌ها همان عامل‌های خودمختار هستند که می‌توانند مشکلات را حل کرده، وظایف پیچیده را پیش ببرند یا تراکنش‌ها را با استقلال کامل به سرانجام برسانند. این عامل‌ها قادرند در یک محیط نامتمرکز با یکدیگر ارتباط برقرار کرده و همکاری کنند. تمامی حوزه‌ها (از بهداشت و انرژی گرفته تا امور مالی و مدیریت زنجیره تأمین) می‌توانند از این عامل‌ها بهره ببرند.
۲. ایجنت‌ورس (Agentverse)
یک پلتفرم در قالب نرم‌افزار به عنوان سرویس (SaaS) است که به توسعه‌دهندگان امکان می‌دهد عامل‌های هوش مصنوعی خود را بسازند، آزمایش کنند و استقرار دهند. آن‌ها می‌توانند عامل‌های خود را به سیستم‌ها و برنامه‌های نامتمرکز شبکه متصل کرده و در دسترس سایر کاربران قرار دهند. ایجنت‌ورس قالب‌های آماده و قابل‌تنظیمی ارائه می‌دهد که ساخت عامل‌ها را بسیار سریع و آسان می‌کند. علاوه بر این، محیط یکپارچه توسعه نرم‌افزار ابری (Cloud IDE) در اختیار توسعه‌دهندگان قرار دارد تا در کدنویسی و انتشار عامل‌ها به آن‌ها کمک کند.
۳. موتور هوش مصنوعی (AI Engine)
این لایه رابط میان عامل‌ها و کاربران انسانی را مدیریت می‌کند. موتور هوش مصنوعی به مدل‌های بزرگ زبانی (LLMs) اجازه می‌دهد تا دستورات و پرسش‌های کاربران را درک کرده و بر اساس آن‌ها اقدام کنند. در عمل، درخواست‌های کاربران از طریق چت‌بات DeltaV (که به عنوان رابط کاربری بخش فرانت‌اند عمل می‌کند) دریافت می‌شود. سپس موتور هوش مصنوعی متن ورودی را تحلیل کرده، متوجه اقدام موردنیاز می‌شود و ماهرترین عامل را برای اجرای آن برمی‌گزیند. همچنین این موتور با در نظر گرفتن زمینه درخواست و سابقه تعاملات، خدمات بهتری ارائه می‌دهد و در صورت ابهام، برای درک دقیق‌تر از خودِ کاربر توضیح بیشتری می‌خواهد.
۴. شبکه فچ (Fetch Network)
این لایه ستون فقراتی است که بخش‌های اقتصاد غیرمتمرکز فچ (عامل‌ها، Agentverse، DeltaV و موتور هوش مصنوعی) را در کنار هم نگه می‌دارد. این شبکه از اجزای کلیدی زیر ساخته شده است:
- دفتر کل (Ledger): دفتری نامتمرکز که همه تراکنش‌ها را ثبت می‌کند و با مکانیزم اجماع اثبات سهام (PoS) اعتبارسنجی را انجام می‌دهد.
- آلماناک (Almanac): یک قرارداد هوشمند که از طریق آن کاربران می‌توانند با عاملی مشخص تعامل کنند و عامل‌ها نیز با یکدیگر ارتباط بگیرند.
- سرویس نام فچ (Fetch Name Service): نسخه‌ای غیرمتمرکز از DNS که نام دامنه‌ها را به آدرس‌های IP پیوند می‌دهد.
- توکن‌های FET.
کاربردهای عملیاتی Fetch.ai
پروژه فچ با تلفیق نقاط قوت هوش مصنوعی و بلاک‌چین، راهکارهایی عملی در صنایع گوناگون ارائه کرده است:
- ابزار یادگیری جمعی (Collective Learning): توسعه مدل‌های یادگیری ماشین بر بستر بلاک‌چین؛ به طوری که عامل‌ها می‌توانند از داده‌های محرمانه و اختصاصی آموزش ببینند بدون اینکه نیازی به افشا یا اشتراک‌گذاری مستقیم داده‌ها باشد.
- صنعت خودرو (پلتفرم Chaîne-X): سامانه‌ای امن با بلاک‌چین که خودروسازان، تأمین‌کنندگان قطعات و نمایندگی‌ها را گرد هم می‌آورد تا تبادل داده‌ها در حوزه زنجیره تأمین با شفافیت صورت گیرد و به کاهش تولید گاز CO2 کمک شود. شرکت‌های بزرگی همچون مرسدس‌بنز، بوش و زیمنس از آن بهره می‌برند.
سایر زمینه‌ها:
- امور مالی غیرمتمرکز (DeFi): به عنوان مثال پلتفرم Botswap.fi با بهره‌گیری از فچ، مدیریت استخرهای نقدینگی میان‌زنجیره‌ای را خودکار می‌کند. همچنین صرافی متمرکز Mettalex امکان وثیقه‌گذاری FET را برای معامله کالاها و مشتقات کریپتو با کارمزد پایین و اهرم بالا فراهم می‌سازد.
- حمل‌ونقل: همکاری با شرکت Datarella برای راه‌اندازی سامانه مدیریت هوشمند فضای پارک در آلمان، که در آن کاربران مشارکت‌کننده با توکن FET پاداش دریافت می‌کنند. برنامه Mobix نیز امکان رزرو هتل، پرواز و خودرو را از طریق عامل‌های فچ مهیا ساخته است.
- انرژی: همکاری فچ با کمپانی بوش برای ساخت عامل‌های مختص به تحرک هوشمند و شهرهای هوشمند. پلتفرم EnergiMine نیز به کاربرانی که در مصرف انرژی صرفه‌جویی کرده یا انرژی تجدیدپذیر تولید کنند، با توکن FET پاداش می‌دهد.
توکن FET چه کاربردهایی دارد؟
توکن FET دارایی اصلی شبکه است. کاربردهای این توکن عبارتند از:
- پرداخت کارمزد تراکنش‌ها و اجرای قراردادهای هوشمند.
- استیکینگ (سپرده‌گذاری) جهت کسب درآمد غیرفعال و سهیم شدن در تأمین امنیت شبکه.
- حاکمیت (Governance): دارندگان FET می‌توانند پیشنهادهای بهبود (تغییر پارامترها، به‌روزرسانی نرم‌افزار و…) ثبت کرده و در رأی‌گیری‌ها شرکت کنند.
برای به رأی گذاشته شدن یک طرح، واریز مقداری توکن به عنوان وثیقه (بیش از حد نصاب minDeposit) ضروری است. اگر ودیعه اولیه پیشنهاددهنده کافی نباشد، طرح وارد دوره وثیقه‌گذاری می‌شود تا سایر دارندگان بتوانند با ارسال توکن سقف آن را پر کنند. با تکمیل ودیعه، رأی‌گیری دوهفته‌ای آغاز می‌شود. هر دارنده FET می‌تواند به صورت موافق، مخالف، مخالف با وتو، یا ممتنع رأی دهد. طرح در صورتی تصویب می‌شود که بیش از ۵۰ درصد آرا مثبت بوده و آرای وتو کمتر از ۳۳.۳۳ درصد باشد (بدون احتساب ممتنع).
اقتصاد توکنی (توکنومیکس)
حداکثر سقف عرضه برابر با ۲,۶۳۰,۵۴۷,۱۴۱ توکن FET تعیین شده است (با احتساب توکن‌های خارج‌شده از چرخه).
تخصیص توکن‌ها به این صورت است:
- ۲۰٪ بنیان‌گذاران پروژه
- ۱۷.۴٪ توزیع‌های آینده
- ۱۵٪ پاداش‌های ماینینگ و اجماع
- ۱۷.۶٪ پیش‌فروش‌ها (مراحل سید، خصوصی و عمومی)
- ۲۰٪ بنیاد فچ
- ۱۰٪ مشاوران پروژه
طبق پیش‌بینی تیم پروژه، تمام توکن‌ها باید تا پایان سال ۲۰۲۵ توزیع شوند.
برنامه‌ها و پروژه‌های پیش‌روی Fetch.ai
مهم‌ترین رویداد کنونی فچ، ادغام با دو رمزارز مطرح هوش مصنوعی دیگر یعنی سینگولاریتی‌نت (SingularityNET) و اوشن پروتکل (Ocean Protocol) است.
هدف از این طرح، ادغام این سه توکن برای ایجاد یک ابرتوکن هوش مصنوعی با عنوان «اتحاد ابرهوش مصنوعی» (Artificial Superintelligence Alliance یا ASI) است.
با یکی شدن توان این سه پروژه، ارزش بازار دارایی جدید به حدود ۷.۵ میلیارد دلار می‌رسد که آن را در رتبه ۲۰ بازار رمزارزها جای خواهد داد (جایی که یونی‌سواپ با ارزش ۶.۶ میلیارد دلار حضور دارد).
این ادغام پاسخی است به رشد شتابان پروژه‌ها و تلاشی برای جلوگیری از سلطه غول‌های بزرگ فناوری (Big Tech) بر هوش مصنوعی.
«بسیار خرسندیم که پایان موفقیت‌آمیز رأی‌گیری ادغام توکن‌ها را اعلام کنیم. این رویداد آغاز فصل نوینی در توسعه هوش مصنوعی است؛ جایی که تلاش جمعی ما پیشرفت به سمت AGI و ASI غیرمتمرکز را رقم می‌زند. مأموریت ما ایجاد زیرساخت هوش مصنوعی غیرمتمرکز در مقیاس وسیع است که عملکرد اخلاقی و مطمئن را تضمین می‌کند.»
— همایون شیخ، مدیرعامل Fetch.ai
جزئیات تبدیل توکن‌ها:
- توکن FET با عرضه کل ۲.۶۳ میلیارد به توکن ASI تبدیل می‌شود.
- توکن‌های AGIX با نسبت ۰.۴۳۳۳۵۰ به ۱ به ASI تبدیل خواهند شد.
- توکن‌های OCEAN با نسبت ۰.۴۳۳۲۲۶ به ۱ تبدیل خواهند شد.
نحوه خرید Fetch.ai
در پلتفرم‌های صرافی (نظیر Coinhouse):
۱. وارد حساب کاربری خود شوید.
۲. به بخش خرید/فروش (Buy/Sell) بروید.
۳. مبلغ پرداختی و توکن FET را انتخاب کنید (امکان مبادله با استیبل‌کوین‌هایی نظیر USDC نیز وجود دارد).
۴. پس از تأیید تراکنش، توکن‌های خریداری‌شده در کیف پول شما قابل مشاهده خواهند بود.
جمع‌بندی و دیدگاه تحلیلی
پروژه فچ به سبب قرارگیری در تقاطع فناوری کریپتو و هوش مصنوعی، پتانسیل بالایی برای رشد دارد. هرچند توکن‌های AI دیگری نیز وجود دارند، اما Fetch.ai به چند دلیل دست بالا را دارد:
۱. برخورداری از تیمی برجسته با سابقه فنی درخشان و حضور چهره‌های باتجربه دیپ‌مایند (DeepMind).
۲. معماری مقیاس‌پذیر و زیرساخت‌های چندلایه اختصاصی.
۳. تمرکز روی کاربردهای روزمره و واقعی در صنایعی چون خودروسازی، حمل‌ونقل و انرژی.
۴. جلب اعتماد شرکای طراز اول بین‌المللی نظیر شرکت «بوش» (Bosch) و تأسیس بنیاد مشترک.
۵. ادغام راهبردی برای خلق نماد ASI با هدف پیشتازی در فضای غیرمتمرکز هوش مصنوعی.
با در نظر گرفتن این چشم‌انداز، آینده درخشانی برای رمزارز FET (و توکن آینده آن ASI) متصور است.
