لیکوئیدشدن پوزیشن کریپتو چیست و چطور از آن پیشگیری کنیم؟
نکات کلیدی
- لیکوئید شدن پوزیشن کریپتو یعنی کاهش یا بسته شدن اجباری یک پوزیشن لوریج‌دار زمانی که مارجین آن دیگر به اندازه حداقل مارجین لازم برای حفظ پوزیشن نباشد.
- تریدرها می‌توانند با استفاده از لوریج کمتر، محدود کردن اندازه پوزیشن، نظارت بر مارجین و ثبت سفارش خروج قبل از سطح لیکوئید شدن، ریسک لیکوئید شدن پوزیشن خودشان را کاهش دهند.
لیکوئید شدن چیست؟
لیکوئید شدن کریپتو زمانی رخ می‌دهد که اکسچنج به اجبار یک پوزیشن لوریج‌دار را کاهش داده یا می‌بندد چون مارجین پوزیشن دیگر برای حفظ آن کافی نیست. این کار برای پیشگیری از ایجاد ضرری فراتر از حد قابل پوشش با موجودی تریدر انجام می‌شود.
هر پوزیشن لوریج‌داری نیاز به مارجین نگهداری دارد. مارجین نگهداری، حداقل مبلغ مارجینی است که باید برای باز ماندن حساب یا پوزیشن وجود داشته باشد. اگر حرکت نامطلوب بازار باعث رسیدن مارجین به کمتر از سطح لازم شود، ممکن است فرایند لیکوئید شدن آغاز شود.
رابطه کلی مشخص و ساده است:
- پوزیشن لانگ هنگام ریزش بازار دچار افت ارزش می‌شود.
- پوزیشن شورت هنگام صعود بازار دچار افت ارزش می‌شود.
- در صورت استفاده از لوریج بزرگتر، اندازه مارجین اولیه نسبت به اندازه پوزیشن کوچکتر است در نتیجه یک حرکت نامطلوب کوچکتر هم می‌تواند احتمال لیکوئید شدن پوزیشن را بیشتر کند.
خود لوریج باعث ایجاد ضرر نمی‌شود. اندازه پوزیشن و میزان بزرگی حرکت قیمت میزان سود یا ضرر را مشخص می‌کند. لوریج، میزان مارجین لازم برای حفظ پوزیشن را مشخص می‌کند. به همین دلیل، استفاده از لوریج بیش از حد حتی زمانی که حرکت قیمت کم باشد می‌تواند باعث لیکوئید شدن پوزیشن شود.
لیکوئید شدن در شرایط استفاده از مارجین ایزوله
در حالت مارجین ایزوله که در اکسچنج‌هایی مثل Bybit وجود دارد، هر پوزیشن مارجین مجزای خودش را دارد. لیکوئید شدن زمانی فعال می‌شود که قیمت Mark به قیمت لیکوئید شدن پوزیشن برسد. لیکوئید شدن یک پوزیشن ایزوله، تأثیر مستقیمی بر مارجین پوزیشن‌های ایزوله دیگر ندارد. با چنین تفکیکی راحت‌تر می‌توان حداکثر مبلغ اختصاص یافته به هر معامله را کنترل کرد.
همچنین در این حالت موجودی استفاده نشده خارج از پوزیشن ایزوله به صورت خودکار آن را نجات نخواهد داد، مگر اینکه تریدر مارجین اضافه کرده یا قابلیت لازم برای مدیریت مارجین را فعال کند.
لیکوئید شدن در حالت کراس مارجین
کراس مارجین یا مارجین متقابل، مارجینی است که در سطح پوزیشن‌ها و سفارشات تریدر به اشتراک گذاشته می‌شود. ریسک حساب بر اساس نرخ مارجین اولیه حساب و نرخ مارجین نگهداری حساب به دست می‌آید.
وقتی نرخ مارجین نگهداری حساب به 100 درصد برسد، Bybit فرایند کاهش ریسک را آغاز می‌کند. این فرایند می‌تواند شامل لغو سفارش‌هایی باشد که باعث افزایش اکسپوژر می‌شوند، بستن پوزیشن‌های کاملاً هج‌شده و لیکوئید کردن پوزیشن‌های هج‌نشده باشد. در صورت لزوم، ممکن است پوزیشن‌های Short آپشن نیز لیکوئید شوند.
با توجه به مشترک بودن مارجین در این حالت، ضرر در یک پوزیشن می‌تواند باعث کاهش بودجه حمایت از پوزیشن‌های دیگر شود.
لیکوئید شدن در حالت مارجین پورتفولیو
مارجین پورتفولیو هم از نرخ مارجین نگهداری در سطح اکانت استفاده می‌کند. در این حالت، ریسک پوزیشن‌های واجد شرایط به صورت یک پورتفولیوی ترکیبی از طریق تست فشار محاسبه می‌شود.
زمانی لیکوئید شدن شروع می‌شود که نرخ مارجین نگهداری اکانت به حد قابل اعمال برسد. از آنجایی که ریسک در سطح پورتفولیو محاسبه می‌شود، در این حالت بر خلاف پوزیشن ایزوله، پوزیشن‌های مشتقات قیمت لیکوئید شدن مجزایی ندارند. تریدرها باید معیارهای مربوط به ریسک حساب و تغییر اِکسپوژِر (میزان درگیری سرمایه معامله‌گر در یک بازار یا دارایی خاص) توسط هر پوزیشن را تحت نظر داشته باشند.
چه قیمتی باعث فعال شدن فرایند لیکوئیدیشن می‌شود؟
قبل از ورود به پوزیشن لازم است با جزئیات لیکوئیدیشن در اکسچنج مورد نظر آشنا شوید. مثلاً Bybit از قیمت Mark برای فعال شدن فرایند لیکوئیدیشن پوزیشن‌های مشتقات استفاده می‌کند. این نرخ طوری طراحی شده که منعکس کننده یک ارزش مرجع منصفانه باشد و تأثیر جهش موقت قیمت یا معاملات غیرعادی با «آخرین نرخ معامله شده» را کاهش دهد.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد چون ممکن است نمودار کندل استیک پیش‌فرض، آخرین قیمت معامله شده را نمایش دهد. در نتیجه ممکن است تریدر کندل‌هایی را ببیند که از قیمت لیکوئید شدن دور هستند در حالی که قیمت Mark از قبل به حد تریگر رسیده است. تریدرها باید هنگام مدیریت پوزیشن لوریج‌دار، قیمت Mark را نمایش داده یا تحت نظر داشته باشند.
ممکن است برای سفارش استاپ لاس و لیکوئید شدن هم از تنظیمات تریگر متفاوتی استفاده شود. اگر تریدر برای استاپ از «آخرین قیمت معامله شده» استفاده کند در حالی که لیکوئید شدن مبتنی بر قیمت Mark است، ممکن است پیش از رسیدن به استاپ، قیمت Mark به سطح لیکوئید شدن برسد. در نتیجه باید نوع تریگر شدن با دقت انتخاب شده و بدون بررسی رها نشود.
مقایسه قیمت لیکوئید شدن با قیمت ورشکستگی
قیمت لیکوئید شدن و قیمت ورشکستگی مراحل متفاوتی از ریسک را نشان می‌دهند.
- قیمت لیکوئید شدن، نرخ تقریبی است که در آن پوزیشن یا حساب به مارجین لازم برای نگهداری آن رسیده و فرایند لیکوئیدشدن آغاز می‌شود.
- قیمت ورشکستگی نقطه‌ای است که در آن ضرر پوزیشن، مارجین تخصیص یافته به آن را مصرف می‌کند. برای پوزیشن دائمی که موتور لیکوئیدیشن آن را تحت کنترل گرفته، این نرخ همان قیمتی است که در آن موجودی مارجین به صفر می‌رسد.
همیشه قیمت لیکوئیدشدن نمایش داده شده را به عنوان یک تخمین در نظر بگیرید بخصوص برای کراس مارجین. هزینه‌های معامله، کارمزدها، مارجین اضافه یا حذف شده، سایر پوزیشن‌ها و تغییر در مارجین لازم برای نگهداری پوزیشن می‌توانند سطح واقعی را تغییر دهند.
چه عواملی باعث لیکوئید شدن پوزیشن‌های کریپتو می‌شوند؟
استفاده از لوریج خیلی زیاد
لوریج زیاد بافر مارجین را بسیار محدود می‌کند. مثلاً یک پوزیشن 20x، قبل از در نظر گرفتن کارمزدها و سایر الزامات، از مارجین اولیه‌ای حدود 5 درصد از ارزش اسمی آن استفاده می‌کند. حرکت بیشتر از 5 درصد می‌تواند باعث مصرف این مارجین اولیه شود، هر چند نقطه لیکوئید شدن واقعی هم بستگی به مارجین نگهداری، کارمزدها و تنظیمات قرارداد دارد.
باز کردن پوزیشن خیلی بزرگ
لوریج کم، باعث امن شدن معامله‌ای با حجم خیلی بزرگ نمی‌شود. پوزیشن بزرگ می‌تواند باعث ایجاد ضرری شود که برای حساب تریدر بسیار بزرگ است. باید اندازه پوزیشن را بر اساس میزان ضرر قابل تحمل تریدر در نقطه خروج برنامه‌ریزی شده تنظیم کرد، نه صرفاً بر اساس حداکثر اندازه مجاز در پلتفرم.
ادامه ضرر بدون داشتن برنامه خروج
وقتی تریدر منتظر بسته شدن معامله توسط اکسچنج بماند، احتمال لیکوئید شدن بیشتر می‌شود. یک استاپ برنامه‌ریزی شده به بسته شدن پوزیشن زمانی که مقداری مارجین باقی مانده کمک می‌کند. بدون آن، یک حرکت سریع بازار می‌تواند پیش از واکنش تریدر، بافر باقیمانده را از بین ببرد.
نادیده گرفتن سایر پوزیشن‌ها و بدهی‌ها
در حالت مارجین پورتفولیو و کراس مارجین، پوزیشن‌ها ریسک سطح حساب را شریک می‌شوند. یک سفارش جدید، یک ضرر در جایی دیگر یا بدهی مربوط به دارایی‌های قرض گرفته شده، می‌توانند نرخ مارجین نگهداری را افزایش داده و باعث نزدیک شدن لیکوئیدیشن شوند. ممکن است در نظر گرفتن یک پوزیشن به صورت مجزا و مستقل، تصویر ناقصی ایجاد کند.
پرداخت کارمزدها و هزینه‌های معاملاتی
کارمزدهای معاملاتی، کارمزدهای بسته شدن پوزیشن و سایر هزینه‌ها می‌توانند باعث کاهش مارجین موجود شوند. تأثیر این کارمزدها زمانی که حساب بافر کوچکی دارد، بیشتر خواهد بود. اگر موجودی در دسترس مصرف شود، ممکن است سایر هزینه‌ها از مارجین پوزیشن برداشت شده و قیمت لیکوئید شدن را به قیمت Mark نزدیک‌تر کنند.
نوسان ناگهانی و نقدینگی کم
بازارهای کریپتو می‌توانند به سرعت دستخوش تغییر شوند به خصوص در نزدیکی انتشار اعلامیه‌های مهم یا دوره‌های کم بودن نقدینگی. ممکن است سفارش استاپ، با اسلیپیج روبرو شده و سفارش خروج با قیمتی بدتر از نرخ مورد انتظار اجرا شود. کنترل ریسک به کاهش میزان سرمایه درگیر شده کمک می‌کند اما تضمینی برای اجرای معامله با قیمت انتخابی نیست.
هنگام لیکوئیدشدن چه اتفاقی رخ می‌دهد؟
مراحل دقیق لیکوئید شدن بستگی به حالت مارجین، سطح ریسک و محصولات موجود در حساب تریدر دارد. مثلاً اکسچنج Bybit سعی دارد پیش از لیکوئیدکردن کامل، سطح ریسک را کاهش دهد. برای پوزیشن‌های مشتقات این تنظیمات می‌توانند باعث لغو سفارشاتی شوند که سرمایه درگیر را افزایش می‌دهند؛ همچنین کاهش سطح ریسک با بستن بخشی از پوزیشن و سپس بستن مابقی پوزیشن در صورتی که هنوز مارجین نگهداری پوزیشن در حد لازم نباشد.
برای حساب کراس مارجین، ممکن است سیستم سفارشات افزایش دهنده سرمایه درگیر را لغو کرده، بدهی‌ها را پرداخت کرده، سفارشات را لغو کرده و پوزیشن‌های باز را کاهش دهد تا زمانی که نرخ مارجین نگهداری به کمتر از سطح فعال شدن فرایند لیکوئیدیشن برسد.
لیکوئید شدن ممکن است شامل کارمزد و اجرای معامله از طریق اوردربوک یا سایر ترتیبات نقدینگی هم باشد. تریدرها نباید فرض کنند که نتیجه نهایی با قیمت لیکوئید شدن نمایش داده شده پیش از رویداد یکسان است.
چگونه از لیکوئید شدن پوزیشن کریپتو جلوگیری کنیم؟
هیچ روشی نمی‌تواند ریسک بازار را کامل از بین ببرد اما تریدرها می‌توانند فاصله بین حرکت عادی قیمت و بسته شدن اجباری پوزیشن را کاهش دهند.
استفاده از لوریج کمتر
در صورت استفاده از لوریج کمتر، برای پوزیشنی با سایز مشابه نیاز به مارجین بیشتری دارید و معمولاً فرصت شما قبل از رسیدن به مرحله لیکوئیدشدن بیشتر است. در این حالت، وسوسه باز کردن پوزیشنی بسیار بزرگتر از سطح قابل پشتیبانی توسط اکانت هم وجود ندارد.
انتخاب لوریج 5x به جای 20x امنیت شما را تضمین نمی‌دهد. باز هم باید اندازه پوزیشن و طرح خروج به دقت انتخاب شوند. مزیت این حالت، بازتر بودن بافر مارجین برای پوزیشنی با اندازه اسمی مشابه است.
تنظیم اندازه پوزیشن بر اساس سطح استاپ لاس
از مبلغی شروع کنید که از دست دادن آن برای شما قابل تحمل باشد. سپس اندازه پوزیشن را با استفاده از فاصله بین ورود و استاپ محاسبه کنید. این روش باعث گره خوردن ریسک به یک طرح خروج برنامه‌ریزی شده می‌شود نه حداکثر لوریج اکسچنج.
برای مثال، اگر تریدری آماده باشد 100 USDT ریسک کند و استاپ 2 درصد دورتر از نقطه ورود باشد، با تخمین ساده اندازه پوزیشن بدون در نظر گرفتن کارمزدها و اسلیپیج به نرخ 5 هزار USDT می‌رسیم. لوریج، مارجین اولیه لازم را تغییر می‌دهد اما باعث تغییر حد ریسک 100 USDT نخواهد شد.
تنظیم استاپ قبل از قیمت لیکوئید شدن
سفارش استاپ لاس در حالت نرمال باید به اندازه کافی پایین‌تر از سطح لیکوئیدشدن قرار داشته باشد تا پوزیشن زمانی که هنوز مارجین وجود دارد بسته شود. بررسی کنید که استاپ توسط قیمت Mark تریگر شده یا آخرین نرخ معامله شده یا قیمت شاخص؛ سپس تنظیمات متناسب با استراتژی را انتخاب کنید.
تنظیم سفارش استاپ، خروج با یک نرخ دقیق را تضمین نمی‌دهد. در صورت حرکت سریع بازار، ممکن است سفارش با اسلیپیج اجرا شود. استاپی که بیش از حد به قیمت لیکوئید شدن نزدیک باشد هم ممکن است نتواند فاصله لازم را فراهم کند.
نظارت بر قیمت Mark و معیارهای مارجین
صرفاً نمودار کندل اصلی را در نظر نداشته باشید. قیمت Mark، قیمت لیکوئید شدن، موجودی در دسترس، نرخ مارجین اولیه حساب و نرخ مارجین نگهداری حساب را هم در نظر بگیرید.
هشدارهای لازم را برای مراحل قبل از رسیدن حساب به سطح بحرانی تنظیم کنید. هشدارهای زودهنگام فرصت لازم را برای کاهش اندازه پوزیشن، بستن یک معامله دیگر یا افزایش مارجین بدون نیاز به تصمیم‌گیری عجولانه فراهم می‌کنند.
اضافه کردن مارجین با دقت
اضافه کردن مارجین به پوزیشن ایزوله می‌تواند قیمت لیکوئید شدن را دورتر کند. این کار باعث ارتقای کیفیت معامله یا کاهش میزان معامله درگیر در پوزیشن نمی‌شود. اضافه کردن مکرر سرمایه برای اجتناب از پذیرش یک ضرر برنامه‌ریزی شده، می‌تواند ریسک کلی را افزایش دهد.
در شرایط کراس مارجین، ممکن است واریز وثیقه بافر حساب را افزایش دهد اما همه پوزیشن‌های باز می‌توانند موجودی مشترک را مصرف کنند. تریدر باید پیش از اضافه کردن سرمایه، کل حساب را بازبینی کند.
کاهش یا بستن بخشی از پوزیشن
کاهش اندازه پوزیشن می‌تواند سطح سرمایه درگیر را کاهش داده و مارجین را آزاد کند. معمولاً این کار ساده‌تر از اضافه کردن وثیقه است چون ضرر بالقوه ناشی از یک حرکت ناخواسته دیگر و مارجین لازم برای حفظ پوزیشن را کاهش می‌دهد.
انتخاب آگاهانه‌تر حالت مارجین
مارجین ایزوله، پوزیشن را محدود به مارجین مخصوص آن کرده اما برای سایر بخش‌های حساب، پشتیبانی خودکار کمتری فراهم می‌کند. کراس مارجین، موجودی در دسترس را به اشتراک می‌گذارد در نتیجه می‌تواند از لیکوئید شدن سریع یک پوزیشن پیشگیری کند اما می‌تواند بخش بیشتری از اکانت را درگیر کند. مارجین پورتفولیو هم مناسب تریدرهای مجرب با پوزیشن‌های جبران کننده است اما ریسک سطح اکانت آن پیچیده‌تر است.
گزینه مناسب بستگی به استراتژی تریدر دارد. حالت مارجین باید پیش از باز کردن معامله انتخاب شود نه پس از اینکه مدیریت ریسک به مرحله سختی رسیده است.
محدود نگه داشتن ریسک سطح اکانت
برای پوزیشن‌های باز، حداکثر میزان ضرر در هر معامله و حداکثر میزان ضرر روزانه محدودیت تنظیم کنید. ممکن است چند پوزیشن که هر کدام به صورت مجزا منطقی به نظر می‌رسند، در ترکیب با هم یک پورتفولیوی به شدت جهت دار تشکیل دهند. تنظیم ساده یک محدودیت در سطح اکانت به پیشگیری از لیکوئیدشدن همزمان پوزیشن‌های مرتبط با هم کمک می‌کند.
چک لیست ساده برای ارزیابی خطر لیکوئید شدن
قبل از باز کردن پوزیشن لوریج‌دار، موارد زیر را بررسی کنید:
- در صورت برخورد به استاپ، چه میزان از حساب شما از دست می‌رود؟
- چه نوع قیمتی باعث فعال شدن استاپ شده و چه قیمتی فرایند لیکوئیدشدن را فعال می‌کند؟
- استاپ برنامه‌ریزی شده چقدر با سطح لیکوئید شدن تخمینی فاصله دارد؟
- آیا پوزیشن از مارجین ایزوله استفاده می‌کند یا کراس و یا مارجین پورتفولیو؟
- آیا یک پوزیشن دیگر، پرداخت فاندینگ یا یک بدهی می‌تواند بافر مارجین را کاهش دهد؟
- آیا فضای لازم برای نوسان معمولی و اسلیپیج احتمالی وجود دارد؟
- اگر معامله بر خلاف ایده اصلی شما پیش برود، چه اقدامی انجام می‌دهید؟
اگر پاسخ واضحی برای این سوالات ندارید، ممکن است پوزیشن بیش از حد بزرگ یا لوریج آن بیش از حد زیاد باشد.
جمع بندی
لیکوئید شدن کریپتو یعنی کاهش یا بسته شدن اجباری پوزیشن لوریج‌دار، زمانی که مارجین حمایتی پوزیشن در حد مورد نیاز نیست. پیشگیری از لیکوئیدشدن، قبل از ورود به معامله آغاز می‌شود. از لوریجی استفاده کنید که فضای کافی را برای نوسان حفظ کند، یک حد ضرر مشخص داشته باشید و پیش از رسیدن به سطح لیکوئید شدن، برای خروج برنامه‌ریزی کنید.
پس از ورود به معامله، همواره قیمت Mark و مارجین حساب را تحت نظر داشته باشید چون کارمزدها، بدهی‌ها و سایر پوزیشن‌ها می‌توانند بافر موجود را تغییر دهند.
لیکوئید شدن را به عنوان یک مکانیزم اضطراری در نظر بگیرید نه یک استراتژی خروج معمولی. تریدری که منتظر فعال شدن موتور لیکوئیدیشن می‌ماند، کنترل زمان و چگونگی بسته شدن پوزیشن را واگذار کرده است.
